Serebral Palsi (CP) ve Rehabilitasyonu
Serebral Palsi (CP), bebeğin anne karnında, doğum sırasında veya doğumdan sonraki ilk aylarda beyninde oluşan kalıcı hasar sonucu ortaya çıkan bir durumdur. CP, motor becerilerin kısıtlanması, konuşma ve öğrenme bozuklukları gibi farklı semptomlarla kendini gösterir.
Sinir Sistemi Gelişiminde Normal Sıra
- Basitten karmaşığa: Önce heceleme, sonra konuşma.
- Genelden spesifiğe: Önce kaba kavrama, sonra ince kavrama becerileri.
- Baştan ayaklara doğru (sefalokaudal): İlk baş kontrolü, sonra oturma ve yürüme.
- Merkezden uçlara (proksimalden distale): Önce kol, sonra elleri kullanma.
Serebral Palsi Risk Faktörleri
- Genel: 32 haftadan küçük doğum, <2500 gr doğum ağırlığı.
- Anne ile ilgili nedenler: Epilepsi, hipertiroidi, zihinsel engel, ölü doğum öyküsü.
- Gebelikte: İkiz gebelik, fetal büyüme geriliği, düşük plasenta ağırlığı.
- Fetal nedenler: Malformasyonlar, fetal bradikardi, neonatal nöbetler.
Serebral Palsi Tipleri
Tonus Anormalliklerine Göre
- Spastik
- Diskinetik
- Atetoid
- Koreiform
- Ataksik
- Hipotonik
Tutulan Vücut Bölgesine Göre
- Dipleji (her iki alt ekstremite)
- Kuadripleji (dört ekstremite)
- Hemipleji (vücudun bir yarısı)
- Tripleji
CP’den Şüphe Ettiren Bulgular (Yenidoğan Döneminde)
- Risk faktörlerinin varlığı
- Konvülsiyon (nöbet)
- Mikrosefali, makrosefali, hidrosefali
- Kas tonusu bozuklukları (hipertoni/hipotoni)
- Gelişimsel reflekslerin kaybolmaması veya asimetrik olması
Muayene Yöntemleri
Nörolojik Muayene
- Mental durum
- Görme, işitme, konuşma
- Kas gücü ve istemli kas kontrolü
- Refleksler, kas tonusu, istemsiz hareketler
Ortopedik Muayene
- Eklem hareket açıklığı
- Deformite ve kontraktür varlığı
- Postür ve denge
Fonksiyonel Muayene
- Oturma
- Yürüme ve ambulasyon kapasitesi
- El becerileri
- Yürüme analizi
CP’de Görülen Patolojik Yürüme Türleri
- Sıçrama yürüyüşü (Jump Knee Gait)
- Bükük diz yürüyüşü (Crouch Gait)
- Tutuk diz yürüyüşü (Stiff Knee Gait)
- Makaslama yürüyüşü (Scissoring Gait)
Rehabilitasyon Yöntemleri
1. Fizyoterapi
- Eklem hareket açıklığını korumak için aktif/pasif egzersizler
- Germe ve güçlendirme programları
- Kardiyovasküler kapasiteyi artırıcı egzersizler
2. Nörofasilitasyon Teknikleri
- Merkezi sinir sistemine duysal uyarı vererek motor yanıt oluşturma
- Amaç: Kas tonusunu normalleştirmek, dengeyi geliştirmek, normal hareket paternlerini desteklemek
3. Fonksiyonel Terapi
- Çocuk ve aile için öncelikler belirlenir
- Aktiviteler çocuğun doğal yaşam ortamında, tekrarlayıcı şekilde uygulanır
- Çocuğun aktif katılımı sağlanır
- “Aktif motor öğrenme, pasif motor öğrenmeden daha etkilidir.”
4. Diğer Rehabilitasyon Yöntemleri
- İş ve uğraşı terapisi
- Konuşma ve işitme terapisi
- Görme rehabilitasyonu
- Disfaji (yutma güçlüğü) rehabilitasyonu
- Ağız ve diş sorunlarının tedavisi
5. Cihazlama
- Plastik AFO (ayak bileği-ayağı sabitleyici) tercih edilir
- Amaç: En küçük ve en uygun cihazla biyomekanik kontrol sağlamak
- Yürüyemeyen çocuklarda bile mutlaka mobilizasyon sağlanmalıdır