Yüz Felci (Periferik Fasiyal Paralizi)
Yüz felci, halk arasında eskiden “cin çarpması” olarak bilinse de, aslında yüz kaslarını hareket ettiren fasiyal sinirin hasarına bağlı gelişen nörolojik bir hastalıktır. Günümüzde bu durumun tıbbi nedenlerle ortaya çıktığı bilinmekte ve hastalar nöroloji ve fizik tedavi uzmanlarına yönlendirilmektedir.
Toplumda görülme oranı yaklaşık 100.000 kişide 23 olup, kadın ve erkeklerde benzer sıklıkta görülür. Ancak gebeliğin son döneminde ve doğum sonrası dönemde kadınlarda risk artar. En sık 20–40 yaş arasında ortaya çıkar.
Yüz Felcinin Nedenleri (Etiyoloji)
Fasiyal sinir çeşitli nedenlerle hasar görebilir:
- Travmalar: Kafatası veya kulak çevresi kırıkları, cerrahi operasyonlar (mastoidektomi, parotis ameliyatları).
- Tümörler: Beyin sapı, beyin köşe tümörleri veya sinirin geçtiği bölgelerdeki kitleler.
- Enfeksiyonlar: Orta kulak iltihabı (otitis media), mastoidit, herpes zoster (zona), lepra. En sık neden Herpes Simplex virüsüdür.
- Sistemik Hastalıklar: Hipertansiyon, diyabet, multipl skleroz.
Çoğu zaman ise net bir sebep bulunamaz. En sık rastlanan şekli periferik yüz felcidir. Özellikle soğuk havada yüz sinirinin çıkış bölgesinde ödem ve sıkışma oluşması etkili olabilir.
Klinik Belirtiler
Yüz felci genellikle tek taraflı gelişir. Belirtiler şunlardır
- Göz kapağını kapatamama
- Alnı kırıştıramama
- Ağız köşesinin sağlam tarafa kayması
- Kulak arkasında ağrı
- Kapanamayan gözde yaşarma ve batma
- Dilin ön kısmında tat kaybı
- Ağızda kuruluk
Vakaların yaklaşık %80’i 3–6 hafta içinde tamamen iyileşir. Ancak yaşlılar ve diyabet hastalarında iyileşme daha uzun sürebilir, bazı kalıcı etkiler görülebilir.
Tedavi Yöntemleri
1. İlaç Tedavisi
- Kortizon (ilk 10 gün, 60–80 mg/gün)
- Ağrı ve ödem için non-steroid antiinflamatuar ilaçlar
- B vitaminleri
- Göz kuruluğunu önlemek için oftalmik pomad
2. Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon
- Soğuktan korunma
- Yüz kaslarına masaj (yerçekimine karşı yönde)
- Çiğneme ve mimik egzersizleri
- Face tapping (ayna karşısında farkındalık çalışmaları)
- EMG biofeedback ile kas kontrolü
3. Cerrahi Tedavi
Eğer 4–6 ay içinde iyileşme görülmezse, sinir basısını azaltmak için cerrahi yöntemler (sinir dekompresyonu, sinir anastomozları) düşünülebilir.
Yüz Felcinde Erken Müdahalenin Önemi
Yüz felci tedavi edilmediğinde kalıcı kas güçsüzlüğü, mimik bozuklukları ve göz problemleri kalabilir. Erken dönemde uzman gözetiminde başlanacak tedavi, iyileşme şansını büyük oranda artırır.