El ve El Bileği Ağrıları: Nedenleri, Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri
El ve el bileği, günlük yaşamımızda en sık kullandığımız vücut bölgelerinden biridir. Yazı yazmak, yemek yemek, araba kullanmak, bilgisayar başında çalışmak veya bir nesneyi kavramak gibi sayısız aktivite el ve el bileğinin işlevsel yapısı sayesinde mümkün olur. El, çok sayıda küçük kemik, eklem, tendon, kas ve sinir yapısının bir araya geldiği, ince dengelerle çalışan karmaşık bir organdır.
Ancak bu kadar yoğun kullanılan bir yapı, travmalara, mesleki zorlanmalara ve kronik hastalıklara karşı oldukça hassastır. Bu nedenle el ve el bileği ağrıları toplumda oldukça yaygındır ve farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.
El ve El Bileğinin Fizik Muayenesi
Eklem Hareket Açıklığı
- El bileği: Fleksiyon 80–90°, ekstansiyon 60–70°, ulnar deviasyon 30–40°, radial deviasyon 15–20°, pronasyon-supinasyon 80–90°.
- Başparmak:
- Karpometakarpal eklem: 40–50° fleksiyon-ekstansiyon, 40–70° abdüksiyon-adduksiyon.
- MKF eklemi: 50–70° fleksiyon, 10–30° ekstansiyon.
- İF eklemi: 50–90° fleksiyon, 20–35° ekstansiyon.
- Diğer parmaklar:
- MKF eklemleri 90° fleksiyon, 30° ekstansiyon ve 35° yan hareket.
- PİF eklemleri 100–120° fleksiyon.
- DİF eklemleri 50–80° fleksiyon.
- Parmaklar abdüksiyonda yaklaşık 20° açılır.
Tenodez etkisi: El bileği fleksiyondayken parmaklar ekstansiyonda, el bileği ekstansiyondayken parmaklar fleksiyondadır.
Kavrama ve Tutma Kuvveti
- Kavrama tipleri: Silindirik, sferik, çengel kavrama.
- Tutma tipleri: Üç parmak (tripod), lateral/anahtar tutuş, parmak ucu tutuşu.
Duyu Muayenesi
- C6 → ilk iki parmak, C7 → orta parmak, C8 → son iki parmak.
- Testler: Hafif dokunma, basınç, propriosepsiyon, iki nokta diskriminasyonu, toplama testi.
Dolaşım Muayenesi
- Parmak renginin değerlendirilmesi (pembe, kırmızı, mor).
- Radial ve ulnar nabız kontrolü.
- Allen testi ile kanlanmanın değerlendirilmesi.
Özel Testler
- Tinel testi (sinir irritasyonu)
- Phalen testi (karpal tünel)
- Finkelstein testi (de Quervain hastalığı)
- Bunnel-Litter testi, oblik retinakuler ligament testi, ekstrinsik kas gerginlik testleri.
El ve El Bileği Ağrısının Nedenleri (Ayırıcı Tanı)
1. Eklem Kaynaklı Nedenler
- Romatoid artrit (RA)
- Osteoartrit (el kireçlenmesi)
- Gut artriti, psöriatik artrit
- Eklem enfeksiyonları
- Eklem tümörleri
2. Kemik Kaynaklı Nedenler
- Travmalar (kırıklar)
- Osteonekroz (ör. Kienböck hastalığı – lunatum nekrozu)
- Tümörler
- Enfeksiyonlar
3. Periartiküler Nedenler
- Subkutan dokular: RA nodülleri, gut tofusu, sklerodermada kalsifik nodüller
- Palmar fasya: Dupuytren kontraktürü
- Tendon kılıfları:
- de Quervain hastalığı
- Karpal tünel sendromuna bağlı fleksor tenosinovit
- Tetik parmak / tetik başparmak
- Pigmente villonodüler tenosinovit
- Ganglion kistleri
4. Sinir Kaynaklı Nedenler
- Median sinir: Karpal tünel, pronator teres sendromu, anterior interosseöz sendromu
- Ulnar sinir: Kübital tünel, Guyon kanalı
- Radial sinir: Spiral oluk sendromu
- Servikal sinir kökleri: Disk hernisi, tümörler
- Spinal kord lezyonları: Siringomiyeli, tümörler
5. Damar Kaynaklı Nedenler
- Raynaud fenomeni
- Skleroderma, vaskülitler
- SLE, Takayasu arteriti gibi sistemik hastalıklar
- Parmak iskemisi, ülserler
6. Tendinit ve Tenosinovitler
- Kronik mikrotravmalar, tekrarlayan iş aktiviteleri, spor yaralanmaları
- Romatoid artrit, gut, tüberküloz gibi sistemik hastalıklar
- Klinik: Ağrı, şişlik, hassasiyet, ısı artışı, krepitasyon, eklem hareketlerinde kısıtlılık.
Özel Durumlar
Tendon Rüptürleri
- Genellikle tendon sonlanma bölgelerinde oluşur.
- Travmalar veya kronik mikrotravmalar sonucu gelişebilir.
- Tedavi: Dinamik/statik ateller, fizik tedavi modaliteleri (hidroterapi, ultrason, elektromanyetik akımlar).
Romatoid Artritte (RA) El ve El Bileği
- Sinovyal kılıfta proliferasyon → tendonlarda hasar.
- El bileğinde subluksasyonlar, “kaput ulna sendromu”, zig-zag deformitesi.
- Parmak eklemlerinde kuğu boynu deformitesi ve düğme deliği deformitesi.
- Başparmakta instabilite ve subluksasyon.
Osteoartrit (El Kireçlenmesi)
- 45 yaş üstü kadınlarda sık.
- Genetik yatkınlık rol oynar.
- En çok DİF, PİF ve 1. MKF eklemleri tutar.
- Heberden ve Bouchard nodülleri tipiktir.
- Belirtiler: Şişlik, sertlik, ağrı, hareket kısıtlılığı, ince el becerilerinde azalma.
El ve El Bileği Ağrısında Tedavi Yöntemleri
- Eğitim ve eklem koruma: Günlük yaşam aktivitelerinde elin doğru kullanımı.
- İstirahat: Özellikle akut ağrı dönemlerinde.
- Medikal tedavi: Antienflamatuar ilaçlar, analjezikler.
- Fizik tedavi modaliteleri:
- Sıcak uygulamalar (parafin, hidroterapi, infraruj, fluidoterapi)
- Soğuk uygulamalar (buz, soğuk kompres)
- Ultrason, kısa dalga diatermi
- Elektroterapi (TENS, akupunktur, manyetik alan tedavisi)
- Atelleme ve splintler: İmmobilizasyon, fonksiyonel destek, koruyucu splintler.
- Egzersiz: Pasif/aktif eklem hareketleri, germe, kuvvetlendirme, kavrama çalışmaları.
- İş uğraşı terapisi: Günlük yaşam aktivitelerine adaptasyon.
- Lokal enjeksiyonlar: Kortikosteroid enjeksiyonları.
- Cerrahi tedavi: İleri deformitelerde veya diğer yöntemlere yanıt vermeyen durumlarda uygulanır.
El Rehabilitasyonuna Genel Yaklaşım
- RA ve osteoartritli ellerde özel egzersiz programları
- Kas gücünü koruma, eklem deformitelerini önleme
- Splint ve atel kullanımı ile fonksiyonların desteklenmesi
- Hidroterapi ve sıcak uygulamalar ile eklem hareketliliğini artırma
- Günlük yaşam aktivitelerine yönelik iş uğraşı terapisi